اجتماع دو سبب و در صورت اجتماع دو سبب ( مثل اين كه حفر از يكى و نصب چيزى كه موجب لغزش و سقوط است از ديگرى باشد ) در صورت تأثير هر دو ، اشتراك است ، و گر نه ضامن ، خصوص ايجاد مؤثّر است در اتلاف ، و اناطه به تقديم با معيّتِ در ايجادِ سبب ندارد بنا بر اظهر . و در صورتى كه اگر دفع نبود سقوط نمىكرد و تحفظ مىكرد ، اقوائيّت دافع از حافر مسلَّم است . و همچنين در فرع سابق اگر نصب بود [ نبود ظ ] عثرت و سقوط در بئر واقع نمىشد و از آن محافظه مىشد . ضمان اسبق در جنايت و ضمان اسبق در جنايت نه در خصوص احداث سبب ، خالى از وجه نيست ، مثل اين كه واقع شد در بئر و قبل از وصول به عمق ، موت حاصل شد به سبب نصب سكَّين مثلًا در وسط مسافت بين دهنهء چاه و عمق آن ، در صورتى كه اگر نصب نبود ، ممكن بود وفات نكند مگر بعد از مدتى كه اخراج نشود در آن ، يا اين كه نصب ، سبب تعجيل موت شد و اگر نصب نبود قدرى ديرتر موت واقع مىشد . اگر چه خصوص اين مثال خالى از اشكال نيست به جهت اشتراك به ايجاد شرط ؛ پس محلّ سكين به منزلهء عمق چاه است و به اشتراك ، تلف محقّق مىشود و ضمان بر هر دو است . بلى اگر دو سببِ غير مرتبط احداث شد به نحو ترتّب كه اگر اوّلى مؤثّر نشد ، دوّمى مؤثّر بشود ، پس هر كدام مؤثّر شد موجب ضمان موجد است اگر چه احداث متأخّر در زمان باشد نه جنايت . ضمان سبب در صورت ضعف مباشر و اگر مباشر به سبب غرور يا اكراه ضعيف باشد ، پس ضمان بر محدثِ سبب است كه اقوى است ، مثل اين كه تقديم طعام مسموم نمود نزد جاهل و امر كرد به تناول و صرف آن ، كه ضمان بر آمرِ اقوى است ، و خواهش كننده اقوى از مباشر جاهل است . بلكه در صورت تقديم طعامِ غير متلِف نزد مالك به عنوان مالكيّتِ تقديم كننده و در